Aprender un idioma: un proceso de transformación
Nivel recomendado B2-C1
Muchas personas creen que hablar otro idioma es simplemente una herramienta más para alcanzar ciertos objetivos, ya sean profesionales o personales. Sin embargo, aprender un idioma nuevo es algo mucho más profundo y transformador.
Hablar otro idioma te cambia. Cambia tu manera de expresarte, tu forma de pensar e incluso la forma en la que percibes el mundo que te rodea.
Vivir en otro idioma
Hace años, cuando ya sabía que iba a ir de Erasmus a Madrid, me preguntaba muchas veces cómo sería hacer mi vida "en otro idioma". Aunque llevaba años estudiando español y era estudiante de Filología Hispánica, me resultaba difícil imaginar cómo sería expresar mis sentimientos más profundos, desenvolverme en cualquier situación cotidiana o simplemente hablar sin pensar, soñar y vivir completamente en castellano.
Con el paso del tiempo, viviendo en España y aprendiendo cada día algo nuevo, experimenté un momento que recuerdo como si fuera ayer.
Estaba cenando en un restaurante en Oviedo con mi pareja, que es español. En un momento dado me dijo que en la mesa de al lado había unos polacos. En ese instante me di cuenta de algo curioso: mi cerebro primero reconocía que entendía lo que se estaba diciendo y solo después identificaba el idioma en el que se hablaba.
De hecho, muchas veces tengo que detenerme un segundo para pensar en qué idioma me están hablando, porque ya no los distingo inmediatamente.
Ese fue el momento en el que entendí que algo había cambiado en mí.
Cuando te vuelves bilingüe
Dominar dos idiomas no significa que dejes de aprender. Al contrario: sigo aprendiendo cada día, incluso sobre mi propio idioma.
Pero hay otro descubrimiento que me parece aún más fascinante: la Joanna que habla español no es exactamente la misma Joanna que habla polaco.
Esto tiene mucho que ver con las experiencias que vivimos mientras aprendemos un idioma y con el contexto en el que lo utilizamos. A veces ocurre que en un idioma nos sentimos más seguros, más valientes o más abiertos, mientras que en otro podemos sentirnos más frágiles o inseguros.
En mi caso, la línea imaginaria entre mi vida en Varsovia y mi vida en España es bastante clara. Mi infancia en Polonia fue compleja y, al compararla con mi vida posterior en España, ese periodo a veces se tiñe de cierta melancolía. No significa que no haya habido momentos bonitos, pero el idioma también guarda recuerdos y emociones.
Por eso, curiosamente, hablando en polaco a veces me siento más vulnerable que cuando hablo en español.
El idioma también cambia nuestra percepción
Siempre me ha apasionado la neurolingüística y la manera en que el idioma influye en nuestra forma de percibir la realidad.
Más allá de la experiencia personal, el propio idioma —su estructura, su gramática y sus herramientas culturales— influye en cómo describimos el mundo.
Un ejemplo interesante es un experimento realizado con dos grupos de hablantes: uno hispanohablante y otro de habla alemana. Se les pidió que describieran un puente utilizando distintos adjetivos.
En alemán, la palabra "puente" es femenina (die Brücke), mientras que en español es masculina (el puente). Los resultados fueron curiosos: los hablantes de alemán tendían a utilizar adjetivos asociados a lo femenino, como elegante o bonito, mientras que los hispanohablantes utilizaban adjetivos como fuerte o robusto.
Diferentes idiomas, diferentes miradas
Algo parecido ocurre entre el polaco y el español.
En polaco —igual que en alemán— distinguimos entre colocar algo en posición vertical (postawić) o en posición horizontal (położyć). También utilizamos verbos distintos para describir cómo nos desplazamos: iść cuando vamos a pie y jechać cuando usamos un medio de transporte.
En español, en cambio, necesitamos añadir información adicional: ir a pie, ir en coche, ir en tren…
Por otro lado, en polaco no tenemos tantos verbos diferentes como en español para expresar el verbo ser / estar.
En definitiva, cada idioma pone a nuestra disposición distintos recursos lingüísticos. Y esos recursos influyen en cómo interpretamos el mundo, en qué prestamos atención y qué aspectos pasan a un segundo plano.
Si quieres profundizar más…
Si te interesa este tema, puedes leer más en el artículo que escribí a partir de mi trabajo de fin de máster:
Diferencias tipológicas entre el polaco y el español en la expresión de los eventos de colocación.
Y también te recomiendo esta charla TED que me inspiró cuando empecé a investigar en este campo:
Nauka języka jako proces transformacji
Wiele osób uważa, że znajomość języka obcego to po prostu kolejne narzędzie, które pomaga osiągnąć cele — zawodowe albo osobiste. W rzeczywistości nauka nowego języka jest czymś znacznie głębszym i bardziej transformującym.
Mówienie w innym języku zmienia nas. Zmienia sposób, w jaki się wyrażamy, sposób myślenia, a nawet sposób, w jaki postrzegamy świat wokół nas.
Życie w innym języku
Kilka lat temu, kiedy wiedziałam już, że pojadę na Erasmusa do Madrytu, często zastanawiałam się, jak to będzie żyć "w innym języku".
Mimo że przez wiele lat uczyłam się hiszpańskiego i studiowałam filologię hiszpańską, trudno było mi sobie wyobrazić, że będę w stanie w tym języku wyrażać swoje najgłębsze emocje, radzić sobie w każdej codziennej sytuacji albo po prostu mówić spontanicznie, myśleć, a nawet śnić po hiszpańsku.
Z czasem, żyjąc w Hiszpanii i ucząc się każdego dnia czegoś nowego, wydarzył się moment, który pamiętam bardzo wyraźnie.
Siedziałam z moim partnerem w restauracji w Oviedo. W pewnym momencie powiedział mi, że przy stoliku obok siedzą Polacy. I wtedy nagle uświadomiłam sobie coś bardzo ciekawego: mój mózg najpierw rozpoznawał, że rozumiem to, co słyszę, a dopiero później identyfikował język.
Czasami naprawdę muszę się zatrzymać na chwilę i zastanowić, w jakim języku ktoś do mnie mówi.
Wtedy zrozumiałam, że coś we mnie się zmieniło.
Kiedy stajesz się osobą dwujęzyczną
Znajomość dwóch języków nie oznacza, że przestajesz się uczyć. Wręcz przeciwnie — każdego dnia uczę się czegoś nowego, nawet o moim własnym języku.
Ale jest jeszcze coś bardziej fascynującego: Joanna mówiąca po hiszpańsku nie jest dokładnie tą samą Joanną, która mówi po polsku.
Ma to dużo wspólnego z doświadczeniami, które przeżywamy podczas nauki języka i z kontekstem, w którym go używamy. W jednym języku możemy czuć się pewniej, odważniej i swobodniej, a w innym bardziej niepewnie czy wrażliwie.
W moim przypadku granica między życiem w Warszawie a życiem w Hiszpanii jest dość wyraźna. Moje dzieciństwo w Polsce było trudne i kiedy porównuję ten okres z moim późniejszym życiem w Hiszpanii, często towarzyszy mu pewna melancholia.
To nie znaczy, że nie było pięknych chwil. Ale język niesie ze sobą także wspomnienia i emocje.
Dlatego czasami mówiąc po polsku czuję się bardziej wrażliwa niż wtedy, gdy mówię po hiszpańsku.
Język zmienia sposób postrzegania świata
Od zawsze fascynowała mnie neurolingwistyka i to, w jaki sposób język wpływa na nasze postrzeganie rzeczywistości.
Nie chodzi tylko o osobiste doświadczenie. Sam język — jego struktura, gramatyka i narzędzia kulturowe — wpływa na to, jak opisujemy świat.
Dobrym przykładem jest eksperyment przeprowadzony z dwiema grupami: jedną hiszpańskojęzyczną i drugą niemieckojęzyczną. Poproszono uczestników, aby opisali most za pomocą różnych przymiotników.
W języku niemieckim słowo "most" ma rodzaj żeński (die Brücke), natomiast w hiszpańskim rodzaj męski (el puente). Okazało się, że Niemcy częściej używali przymiotników kojarzonych z kobiecością, takich jak elegancki czy piękny, podczas gdy Hiszpanie częściej wybierali określenia typu silny czy solidny.
Różne języki, różne spojrzenia
Podobne różnice widać także między językiem polskim a hiszpańskim.
W języku polskim — podobnie jak w niemieckim — rozróżniamy, czy coś stawiamy pionowo (postawić), czy kładziemy poziomo (położyć). Mamy także różne czasowniki opisujące sposób przemieszczania się: iść pieszo i jechać środkiem transportu.
W języku hiszpańskim trzeba dodać dodatkową informację: ir a pie, ir en coche, ir en tren.
Z kolei w języku polskim nie mamy aż tylu form odpowiadających hiszpańskiemu ser i estar.
W praktyce oznacza to, że każdy język daje nam inne narzędzia do opisywania rzeczywistości — a to wpływa na to, na co zwracamy uwagę i jak interpretujemy świat.
Jeśli chcesz dowiedzieć się więcej…
Jeśli interesuje Cię ten temat, możesz przeczytać artykuł oparty na mojej pracy magisterskiej:
Diferencias tipológicas entre el polaco y el español en la expresión de los eventos de colocación.
Polecam także inspirujący wykład TED, który był dla mnie początkiem tej fascynacji:
How Language Shapes the Way We Think | Lera Boroditsky